AUTORSKA KOLUMNA
Autor: Elvedin Nezirović
Četrnaestog februara ove godine navršila se osamdeset jedna godina od oslobođenja Mostara od fašističke okupacije u Drugom svjetskom ratu. Za fudbalski klub Velež ovaj datum ima ogromnu simboliku, obzirom da je sedamdeset sedam igrača i članova uprave Radničkog športskog društva „Velež“ dalo svoje živote u borbi za slobodu.
Priča koja slijedi priča je o jednome od njih.
Velija Hujdur, zvani Komunac, rođen je u selu Medanići, kod Gacka, 25. oktobra 1912. godine, ali je, desetak godina poslije, bježeći od komitskih bandi Maja Vujovića i Petra Rogana, njegova mnogobrojna porodica napustila selo i nastanila se u Mostaru. Bile su to godine vrlo izraženih nacionalnih tenzija, potaknutih nestabilnim političkim dešavanjima u Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca, državi nastaloj na ideji ujedinjenja svih jugoslovenskih naroda, na čijem se čelu nalazila dinastija Karađorđevića.
Početak dvadesetog stoljeća također je bio i vrijeme formiranja revolucionarnog radničkog pokreta, kasnije i ilegalnog djelovanja mostarskog ogranka Komunističke partije Jugoslavije koja je okupljala ljude različitih etničkih pripadnosti i koja je s jedne strane djelovala kao neka vrsta zajedničkog otpora etničkim podjelama u gradu i zemlji, a s druge kao izraz političkog bunta usmjeren protiv klasne neravnopravnosti i ukidanja demokratskih sloboda u Kraljevini SHS, te posljedično i u Kraljevini Jugoslaviji.
Nije poznato kada se Velija Hujdur zarazio idejama radničkog pokreta, niti kada se priključio Radničkom športskom društvu „Velež“ i Komunističkoj partiji Jugoslavije, ali se zna da je radio u limarskoj radnji velikog revolucionara i bivšeg Veležovog predsjednika, Gojka Vukovića, na Čardaku, a nakon toga i u Fabrici duhana. Njegovo djelovanje u radničkim organizacijama, pogotovo tokom ilegale, također je u najvećoj mjeri nepoznanica i izuzev onoga što je zabilježila službena historija, sve je drugo o Veliji sablasno potonulo u zaborav.
Izvjesno je, međutim, da se nakon mostarskih demonstracija, organizovanih na prvu godišnjicu napada fašističke Njemačke na Poljsku, 1. septembra 1940. godine, i proglašenja protestnog štrajka, u koji su stupili radnici svih mostarskih preduzeća i zanatskih radnji, sklonio u Sarajevo, da bi već, u januaru 1941., po povratku u Mostar, bio uhapšen i odveden u logor Lepoglava. Prema sjećanju Šefike Fike Mišić, nekadašnje zaposlenice mostarske Fabrike duhana, koja je također bila u zatvoru u Lepoglavi, Velija joj je jedne prilike, dok su je vodili na ispitivanje, „kroz špijunku na vratima savjetovao da ništa ne kaže policiji“. To njeno sjećanje, zabilježeno u knjizi „Mostarke: fragmenti o revolucionarnoj djelatnosti i patriotskoj opredijeljenosti žena Mostara, o njihovoj borbi za slobodu i socijalizam“ (Sarajevo, 1981), autora Mahmuda Konjhodžića, ujedno je i posljednje sačuvano sjećanje na Veliju Hujdura, koji je, poput svih ostalih uhapšenih mostarskih komunista, izručen ustaškim vlastima i u julu iste godine odveden u logor Jasenovac, gdje je i ubijen.
Imao je dvadeset devet godina.
Uz posvetu na Partizanskom spomen-groblju, čija je replika potpuno uništena u posljednjem vandalizmu 2022. godine (original je uništen još tokom rata i agresije na Mostar), sredinom dvadesetog vijeka podignuta mu je i spomen-ploča u nekadašnjoj Fabrici duhana, sljedećeg sadržaja: “Sa ovoga mjesta je u septembru 1940. god. pokušao da objavi generalni štrajk u gradu Mostaru VELIJA HUJDUR radnik ovoga kolektiva. Ovog neustrašivog borca vlastodršci su osudili na robiju i poslije ubili. Neka svijetli podvig druga VELIJE služi za primjer kako se borila RADNIČKA KLASA vođena i vaspitana KOMUNISTIČKOM PARTIJOM JUGOSLAVIJE. 2-VII-1951, Kolektiv Fabrike duhana Mostar.”
Tokom višegodišnjeg propadanja, a kasnije i rušenja Fabrike duhana Mostar, Velijini rođaci, u prvom redu braća nosioca ratnog priznanja „Zlatni ljiljan“ i Narodnog heroja iz posljednjeg rata, još jednog Hujdura i još jednog velikog Veležovca, Midhada Hujdura Hujke, Mirsad i Jasmin, zatim novinar Šemsudin Zlatko Serdarević, te druga Velijina rodbina, pobrinuli su se da ova spomen-ploča ne završi na otpadu; ona danas stoji na zidu jedne male prostorije, unutar samoposluge „Best“, izgrađene upravo u dijelu prostora koji je nekada pripadao Fabrici duhana. Ponekad mi se čini da bi ovaj grad bio mnogo ljepše mjesto za život kada bi ova spomen-ploča krasila prostorije Fudbalskog kluba Velež.
Kompletan sadržaj (fotografije, video, tekstovi i grafički dizajn) na službenoj web stranici zaštićen je autorskim pravima FK Velež Mostar.
Zabranjeno je svako kopiranje, preuzimanje, distribucija i korištenje sadržaja bez jasno i vidljivo navedenog izvora (Izvor: FK Velež Mostar) ili prethodne pisane saglasnosti Kluba.
Kontaktirajte nas na: media@fkvelez.ba